صبر؛ کیمیای سعادت
کتاب صبر؛ کیمیای سعادت به بررسی صبر، انواع صبر و انگیزههای تقویت کننده صبر اشاره میکند:
.gif)
معنی صبر: صبر به معنای مالکیت نفس و قدرت خویشتنداری است. صبر در یک جمله عبارت است از:
"مقاوم، پرظرفیت و شکیبا بودن"
صبر جمیل چیست؟ آن صبر و استقامتی است که تداوم داشته باشد، یأس و نومیدی در آن راه نیابد و توأم با بیتابی، جزع، ناله و شکوه نباشد. افراد با ایمان کسانی هستند که در برابر مصائب و سختیها، بیتابی و ناسپاسی نمیکنند؛ لذا صبر آنها صبر زیبا و جمیل است.
.gif)
رابطه صبر با تکامل:
1- تحول و تکامل جهان از ساده به پیچیده، تدریجی بوده است.
2- در رابطه با ابعاد حیات انسان نیز درمییابیم که انسان برای رسیدن به تکامل جسمی و روانیاش باید مراحل گوناگونی را پشت سر بگذارد. تحمل شرایط زیستن در همه جانداران و انسان در جهت حفظ و تداوم بقا، چیزی جز صبر نیست!
رابطه صبر با توکل: ریشه همه فضایل انسانی صبر و توکل است. توکل، انگیزه حرکت در این مسیر پرنشیب و فراز است. چرا که انسان در هنگام بروز سختیها احتیاج به نیروی بیشتری دارد و باید خود را با اتکا به نیرویی بزرگتر و مبدأیی لایزال و قدرتمند، تقویت کند.
خداوند در سوره طلاق آیه 3 میفرماید: هرکس در تمام امورش برخداوند توکل کند، خداوند او را کفایت نماید که امر خداوند بر هر امری نافذ است و برای هر چیز قدر و اندازهای قرار داده است.
.gif)
انواع صبر: حضرت امام علی (ع) میفرماید صبر بر سه قسم است: صبر در مصیبت، صبر بر طاعت، صبر از معصیت. آنکس که واجد ایمان قوی و دارای مالکیت نفس است، در زمینه مصیبت، اطاعت و معصیت، برای جلب رضای خدا صبر میکند و خویشتن را با نیروی ایمان نگاه میدارد، چنین انسانی به فرموده امام صادق (ع) از نعمت حریت برخوردار است و بنده مطیع و بیقید و شرط خداوند است.
1- صبر در مصائب: مصیبت یعنی رویداد سختی که روح را افسرده میکند و دل را میسوزاند.
استقامت و صبر در برابر مصائب نیز دو مرحله دارد:
یکی لب به شکایت نکردن و پایداری نمودن و دیگری از خداوند متعال یاری خواستن است و پیوسته این جمله شریف را بر زبان آوردن که "انا لله و انا الیه راجعون". بنده صالح باید تسلیم حق باشد و به این مسأله اطمینان داشته باشد که خدا برای بندگانش جز نیکی و خیر و صلاح نمیخواهد.
رنگین کمان از آن کسانی است که تا آخر باران صبر میکنند
خداوند در سوره انشراح خطاب به پیامبر میفرماید: آیا پس از سختی سینهات را نگشودیم؟ و بار گرانت را از دوشت برنداشتیم؟ باری که بر پشت تو سنگینی میکرد! آیا تو را بلند آوازه نساختیم؟ پس از پی دشواری، آسانی است! به راستی پس از هر دشواری آسانی است.
2- صبر بر طاعت: یعنی گردن نهادن به اوامر خدایی. پایداری در طاعت خداوند آن است که وظایفی که از جانب خداوند تعیین شده، انجام داده شود.
عبادات وسیله ملاقات بنده با خدا هستند. همان طورکه باید وسائلی برانگیخت تا به ملاقات بزرگان نائل شد، عبادات هم وسیله ملاقات با حضرت حقاند.
فرمانبر حقیقی کسی نیست که هرچه دلش میخواهد انجام دهد؛ بلکه آنچه را خدای میخواهد باید انجام بدهد و اطاعت کند. صبحگاه خوابش میآید، اما خدا خواسته برخیزد وضو بگیرد و نماز بخواند. کسب علم و دانش سخت است، اما خدا خواسته انسان تلاش و کوشش بکند. دلش میخواهد محرمات را (که از غضب و شهوت سرچشمه میگیرد) انجام بدهد؛ اما خداوند به انسان فرموده جلوگیری کند.
خداوند در سوره طلاق آیه 2و3 میفرماید: آنکس که تقوی الهی پیشه کند، خداوند راه بیرون شدن از مشکلات را به روی او میگشاید و از جایی که گمان نمیبرد روزی او را عطا کند.
3- صبر از معصیت: در معنا مقاومتی است در برابر آتش طغیان و یا انحراف غرایز، زیرا اساساً معصیت و گناه از همین طغیان و انحراف منشأ میگیرد. صبر از معصیت از سختترین اقسام صبر است که رسول اکرم (ص) مبارزه با نفس و صبر از گناهان را جهاد اکبر نامیدهاند. مخصوصا اگر انسان با گناهی الفت گرفته باشد، مبارزه با آن مشکلتر است.
.gif)
فضیلت صبر از دیدگاه قرآن و روایات:
1- سوره قصص، آیه 54: آنان پاداش خود را دریافت خواهند کرد زیرا که بردباری کردند.
2- سوره نحل، آیه 96: و حتما کسانی را که صبر کردند به نحوی بهتر از آنچه عمل کردند، پاداش میدهیم.
3- پیامبر اکرم (ص) فرمودند: صبر نیمی از ایمان است.
4- امام صادق (ع) میفرماید: هرکدام از مؤمنین که به بلایی مبتلا شود و بر آن صبر کند، پاداش هزار شهید برای او خواهد بود.
.gif)
راه تحصیل صبر: لازم است که انسان به تدریج با فراهم کردن موجبات صبر، به مقابله با هوای نفس رود، و خود را به این مبارزه عادت بدهد تا آنکه لذت غلبه بر آن را به دست آورد. و بر آن جسارت پیدا کند. زیرا ممارست کردن بر کارهای سخت، قوای روحانی انسان را آمادهتر میسازد.
هرکس نفس خویش را به مخالفت با هوای نفس عادت بدهد، به هر صورت که بخواهد بر آن غالب خواهد آمد حتی اگر مبارزه با نفس با زحمات و مشکلات زیادی همراه باشد..gif)
انگیزههای صبر: اموری که باعث صبر انسان در برابر مشکلات و مصائب میشوند عبارتند از:
1- تقویت پایههای ایمان و یقین، مخصوصا توجه به اینکه خداوند ارحم الراحمین است و نسبت به بندگانش مهربان و لطیف است و اگر هم حوادثی را برای انسان میآفریند برای رشد و تکامل اوست؛ حتی اگر حکمت و اسرار آن بر بندگان پوشیده باشد.
2- روبه رو شدن با مصائب مختلف و تکرار آن حوادث، به تدریج فضیلت صبر را به عنوان یک عادت در انسان به وجود میآورد.
3- توجه به این نکته که دنیا دار حوادث است و رسیدن به هیچ موهبتی از مواهب مادی و معنوی، بدون عبور از موانع گوناگون امکان پذیر نیست.
4- صبر رابطه نزدیکی با ظرفیت وجودی انسان دارد. هر اندازه ظرفیت و شخصیت انسان گستردهتر گردد، صبر و شکیبایی او بیشتر میشود.
5- یکی دیگر از انگیزههای صبر و عوامل پرورش آن، هم شکل ساختن خود با صابران است. هرگاه انسان در ظاهر، خود را به صفتی بیاراید، هر چند در باطن چنین نباشد، به تدریج در باطنش نفوذ کرده و به آن متخلق میگردد.
حضرت رسول اکرم (ص) میفرماید: کسی که خود را به چهره صابران درآورده و جزع و فزع را ترک گوید، خداوند روح صبر را به او میبخشد؛ و کسی که به چهره عفیفان درآید، خداوند او را به زینت عفت میآراید؛ و کسی که به چهره بینیازان درآید، خداوند او را بینیاز میسازد و به هیچ بندهای موهبتی بهتر و گستردهتر از صبر عطا نشده است.
.gif)
کتاب: صبر؛ کیمیای سعادت
نویسنده: علی محمد حیدری نراقی
خلاصه کتاب(۵)
وقتي حيات خلوت دلها، پرشده است از ازدحام "روزمرگي"، جا براي خدا هم تنگ ميشود! بايد جايي ميساختيم، شبيه خانۀ شيشهاي ماهيها، که گاهي دل تنگمان را مثل ماهي قرمز لغزاني از تنگ سينه بيرون آوريم و هجرت کنيم به آبي زلالش!